SEKER HASTALIGINDA YAPILAN LABORATUVAR TETKIKLERI
Seker hastalarinin, hastaliklarinin takibi acisindan yapilacak tetkiklerin ne anlama geldigini bilmeleri gerekir.
1. Aclik Kan Sekeri:
Kandaki seker miktarinin belirli bir aclik sonrasi olculen seviyesidir. Normal kisiler ac kalinca insulin disindaki hormonlar kan sekerini artirirken insulin asagiya ceker. Seker hastalarinda insulin hormonu iyi calismadigindan kan sekeri yuksek cikar. Aclik kan sekeri olcumu seker hastaliginin teshisinde kullanildigi gibi, tedavinin etkili olup olmadigini anlamak icin de kullanilir. Aclik kan sekeri icin en iyi zaman sabah ac karnina yapilan olcumdur. 12-14 saat aclik en iyi sonucu verir.
Aclik kan sekerinin normal degeri saglikli kisilerde 70-100mg/dl arasidir. 126mg/dl ve uzeri cikarsa seker hastaliginiz var demektir.
Aclik kan sekeri 100 ila 126mg/dl arasinda cikarsa seker yukleme testi (OGTT) yapilir.
Aclik kan sekeri 70 mg/dl den daha az cikarsa seker dusuklugu vardir. Bunun nedenlerinin arastirilmasi gerekir.
2.HbA1c:
Kirmizi kan hucrelerinin icinde bulunan “hemoglobin” isimli proteine sekerin baglanmasi ile olusur. HbA1c, bu nedenle son 3 aylik veya 100 gunluk kan sekerinin yuksekligi hakkinda bilgi verir. Ortalama kan sekeri son 3 ayda yuksek ise HbA1c yuksek cikar. HbA1c olcmekle kan sekerinizin ayarinin iyi olup olmadigini anlayabilirsiniz.
‘’HbA1c= Aclik kan sekeri+ tokluk kan sekeri’’ seklinde bir formul HbA1c’nin anlamini en iyi gosterir. HabA1c bu formulde goruldugu gibi hem aclik kan sekerinden hem tokluk kan sekerinden etkilenir. Bu nedenle hem aclik hem de tokluk kan sekerinin kontrol altina alinmasi gerekir. Aclik kan sekerini normal oldugu halde HbA1c yuksek ise tokluk kan sekeriniz yuksek olabilir. Ayrica bazi kan hastaliklari da bu yuksekligi yapabilir.
HbA1c 3 ayda bir yapilabilir. Daha sIk yapmaya gerek yoktur.
HbA1c normalde %4,5 civarindadir. Seker hastalarinda istenilen seviye %6 olmasidir. Bununla birlikte %6.5 ve alti kabul edilebilir. 6.5’un uzeri organ hasarlari yonunden risk tasir.
HbA1c yuksek ise bunun nedenleri arastirilir, diyet ve ilac ayarlamasi yapilir.
HbA1C olcumunun anlami alinan sonuca gore son 3 aylik kan sekeri ortalamasini gosterir. Asagida HbA1c sonucunun ne anlama geldigi verilmistir.
%4 ise son uc aylik kan sekeri ortalamasi yaklasIk 65 mg/dl
%5 ise son uc aylik kan sekeri ortalamasi yaklasIk 100 mg/dl
%6 ise son uc aylik kan sekeri ortalamasi yaklasIk 135 mg/dl
%7 ise son uc aylik kan sekeri ortalamasi yaklasIk 170 mg/dl
%8 ise son uc aylik kan sekeri ortalamasi yaklasIk 205 mg/dl
%9 ise son uc aylik kan sekeri ortalamasi yaklasIk 240 mg/dl
%10 ise son uc aylik kan sekeri ortalamasi yaklasIk 275 mg/dl
%11 ise son uc aylik kan sekeri ortalamasi yaklasIk 310 mg/dl
%12 ise son uc aylik kan sekeri ortalamasi yaklasIk 345 mg/dl civarinda demektir.
HbA1c’nin 6 ve altinda olmasi idealdir.
3.Kan yaglari olcumu : Total Kolesterol, LDL-Kolesterol, HDL-Kolesterol, Trigliserid olcumu
Kan yaglari, koroner kalp hastaligi riski icin onemli oldugundan her seker hastasinda olculmelidir.
Total kolesterol 200 mg/dl altinda, trigliserid 150 mg/dl altinda olmalidir.
HDL-Kolesterol, iyi kolesterol olarak bilinir. Bizi kalp hastaligindan koruyan HDL-Kolesteroldur. HDL-Kolesterol 40-60 mg/dl arasinda olmalidir. Daha dusuk olmasi iyi degildir.
LDL-Kolesterol kotu kolesteroldur. Damar sertligi yapar. Seker hastalarinda LDL Kolesterol 100 mg/dl’nin altinda olmalidir. Kalp hastaligi ve seker varsa LDL-Kolesterol 70 mg/dl olmalidir.
Trigliserid seviyesi 200 mg/dl nin altinda olmalidir. HDL yuksekligi karaciger hastaliginda olabilir ancak bazen saglikli kisilerde de olur.
4. OGTT (Oral Glukoz Tolerans Testi) veya Seker yukleme testi: Seker hastaligi teshisi icin aclik kan sekeri 100 ile 126 mg/dl arasinda olan kisilere yapilan bir testtir. 10 saatlik bir acliktan sonra laboratuara gidilir, once aclik kan sekeri olcumu icin kan alinir sonra 75 gram glukoz 300 ml suda eritilmis olarak size verilir ve 5 dakikada icmeniz istenir. Daha sonra yarim saatte bir 2 saat sureyle kan alinip sekere bakilir. Ikinci saatte kan sekeriniz 200 ve uzeri ise sizde seker hastaligi vardir. Ikinci saat kan sekeri 140-199 mg/dl arasinda ise gizli seker vardir. Yukleme sirasinda 30. dakika, 1. saat veya 1.5. satte kan sekeriniz 200 mg/dl ve uzere ise gizli sekeriniz var demektir.
5. Rastgele kan sekeri olcmek: Gunun herhangi bir saatinde, ac veya tokluga bakilmaksizin kan sekerini olcmektir. Rastgele kan sekeri 200 mg/dl ve uzerinde ise seker hastaligi teshisi konulur.
6. Idrarda Seker olcumu: Kanda seker 180 mg/dl’yi gecince idrarla cikmaya baslar. Bu yontem artik kullanilmamaktadir.
7. C-Peptid Olcumu: Kanda C-peptid olcumu tip 2 diyabetli hastalarda insulin salinim kapasitesini gosterir. C-peptid duzeyi azalmasi insulin saliniminin iyi olmadigini gosterir. Tip 1 diyabetli hastalarda ise C-peptid salinimi yoktur.
8. Tokluk 2.saat kan sekeri : Tokluk kan sekeri genellikle yemek yedikten 2 saat sonra olculur. Seker hastasi kisiler mutlaka tokluk kan sekeri olcumu yapmalidirlar. Tokluk kan sekeri yemekten 2 saat sonra olculdugunde 180 mg/dl’den az olmalidir.
Tokluk kan sekeri yuksekliginin damar sertligini artirdigi yapilan bilimsel calismalarda ortaya konmustur. Yemek sonrasi kan sekeri duzeyi yuksek olan hastalarda damar sertliginin daha sIk ortaya ciktigi ve seker hastaligina bagli olarak olusan organ hasarlarinin daha fazla oldugu saptanmistir.
Daha once yapilan klinik calismalar aclik kan sekeri kontrolunun ve HbA1C dusuklugunun ne kadar onemli oldugunu ortaya koymustur. Ancak aclik kan sekeri ne kadar iyi olursa olsun seker hastalarinda yine de komplikasyonlarin olustugu gorulmektedir. Bu nedenle tokluk kan sekerinin de kontrol altinda tutulmasinin onemi artik ortaya cikmistir.
Tokluk kan seker duzeyi yuksek hastalarda kalp hastaligi riskinin fazla oldugu ortaya konmustur. Ozellikle seker yukleme testinde 2.saat kan seker duzeyi ile kalp hastaligi riski arasinda iliski vardir. Yemek sonrasi artan seker LDL-Kolesterol denen “kotu kolesterol”un oksidasyonunu yani damar sertligi yapici etkisini artirmaktadir. Ayrica damarlarin icini doseyen endotel isimli zar tabakasinin iyi gorev yapmasi da bozulmaktadir. Kan sekerinin hizli artmasinin pihtilasma faktorlerini artirarak damar icinde pihti olusma riskini artirdigi da bilinmektedir. Kan sekerinin yemek sonrasi aniden yukselmesi oksijen radikallerinin artmasina ve boylece doku hasarina neden olmaktadir.